کوکسیدیوز در صنعت طیور

خلاصه کوکسیدیوز ساخت گردیده به وسیله جور های متعدد فرآورده ایمریا عفونت شناخته شده ای می باشد که خسارات فراوانی را در صنعت طیور ایجاد می نماید دسته های متاع ایمریا(Eimeria SPP)جهت استمرار بقاء خوددر محیط خارج و در تن صاحب خانه حیاتی واجد راه و روش مشخص و معلوم و خاصی هستند که مشتمل بر فرایند مختلف زندگی غیرجنسی و جنسی در بدن صاحبخانه و تراز عفونی شدن اواوسیست ها در محفظه خارج از بدن صاحبخانه می باشد . عفونت های ناشی از کوکسیدیوز در طیور قابلیت و امکان دارااست فارغ از نشانیهای کلنیکی بوده و در چنین وضعیتی سیستم دفاعی صاحب خانه توانایی اضطراری را دارد برای اینکه مدل یا این که دسته های بیماریزای وارد گردیده به بدن میزبان را از میان برنده شود و یا اینکه به عکس قابلیت و امکان داراست ایمریای وارد گردیده به بدن صاحبخانه با نشانیهای خراب و فوق خراب همپا باشد در چنین مواقعی تک یاخته ایمریا سبب تلفات بالایی در میزبان های مهم می شود و به عبارت دیگر می بضاعت اعلام کرد که کوکسیدیوز در طیور به عامل ایجاد خسارات بالا از اهمیّت فوق العاده ای برخوردار می باشد و برای نزاع با آن و ذیل آوردن یا جدا خسارات ناشی از کوکسیدیوز سالیان طولانی می باشد که از داروهای ضد کوکسیدیوز به عنوان درمان و پیش گیری بیماری استفاده می کنند معذالک بعد از مدتی متّوجه شدند که مصرف دارو با ظهور و بروز ناگهانی مقاومت تک یاخته همراه می باشد لذا برای رفع ایراد مزبور درصدد برآمدند از داروهایی به کار گیری نمایند که پس از طی مدّت طولانی مصرف آنها مقاومت تک یاخته بروز کند از طرفی محققین درصدد برآمدند جهت پرهیز از توسعه بیماری و پیش گیری کوکسیدیوز در میزبانهای مهم از واکسنها نیز به کار گیری نمایند و به عبارت دیگر مایه کوبی با واکسن مناسب و مؤثّر بر ضد کوکسیدیوز می تواند راه گشای مناسبی جهت پیکار با بیماری باشد زیرا با تجویز میزان دُز تخفیف حدّت یافته واکسن ایمریا و برقراری چرخه معاش سویه های واکسن در بستر طیور و در بدن میزبان ایمنی حمایتی قابل قبولی در طیور برقرار می گردد . 
- در این بازنگری در مورد جور های گوناگون ایمریا در طیور، شرایط عفونت های کوکسیدیایی و طرز در دست گرفتن آنها در مراکز و جایگاههای حفظ طیور مطالبی موضوع بحث قرار میگیرد . 

مقدمه 
کوکسیدیوز بیماری می باشد که به مدت طولانی شناخته گردیده می باشد و در گونه های مختلف حیوانات به خصوص در طیور مبتلا موردها حاد و فوق حاد آن خسارات بالایی را تولید می کند . در این متن در قسمت اوّل در مورد ویژگیهای انگل، نوع های مختلف ایمریا در طیور و توان بیماریزایی آن ها مطالبی ارائه می شود و در قسمتهای بعدی در زمینه روشهای گوناگون پیش گیری بیماری، به کار گیری از داروهای کوکسیدیایی ، بکارگیری واکسن ها ، مایه کوبی و هم چنین روشهای متفاوت تجویز آن ها و تأثیرآنها در ساخت ایمنی حمایتی نکاتی حتمی و قابل دقت مسئله مشاجره و گفتگو قرار می گیرد . 
ایمریا 
و کوکسیدیوز خط مش 
و خط مش زندگی و دوام بقاء ایمریاها دسته های متفاوت محصول ایمریا تک یاخته هایی می باشند از شاخه آپی کمپلکسا(Apicoplexa) و چرخه زندگی آن ها دربرگیرنده دو مرحله رشد و تکثیر یکی در محیط بیرون از بدن صاحبخانه و دیگری در بدن میزبان می باشد . در تن میزبان نیز چرخه معاش تک یاخته واجد دو مرحله بوده که یک عدد سطح غیر جنسی یا مروگونی (Merogony) و دیگری تراز جنسی به اسم اسپروگونی (Sporogony) نامیده می شود و دفعات چرخه معاش در هر گونه ایمریا با اعتنا به ویژه گیهای گونه قضیه نظر ممکن است میان دو تا چهار دفعه باشد صورت یک و شکل دو روند تشکیل تک یاخته و تداوم بقاء تک یاخته در بدن صاحب خانه و خارج از بدن صاحبخانه و هم چنین معرف کلید شناسایی ساده ایمریاهای طیور می باشد . 
روند چرخه معاش جور های مختلف ایمریاهای طیور با یک اختلاف جزئی تقریباً یکسان می باشد و بطور مختصر در ذیل شرح داده می شوند . اواوسیست های تشکیل گردیده در تن صاحب خانه فاقد هاگ بوده و عفونی زا نیستند و با مدفوع طیور دفع شده و درمحیط خارج و در شرایط قابل قبول( مرتبه حرارت و رطوبت مناسب) هاگدار می شوند . هر اواوسیست هاگدار و عفونی زا دربرگیرنده چهار اسپروسیست و هر اسپروسیست مشتمل بر دو اسپروزوئیت می باشد . اواوسیست های هاگدار در تحت وضعیت مطلوب می توانند ماهها و سالها زنده باقی بمانند تا این که از راه خوراکی (آب ، موادغذایی) و یا بستر کثیف وارد تن صاحب خانه بشوند . 
- در صورت شماره 1- چرخه معین جور های ایمریا در طیور شرح داده گردیده است و این چرخه عبارت هست از: پس از بلعیدن اواوسیست های عفونی زا بوسیله میزبان حساس، اسپروسیست ها در سنگدان طیور پاره شده و اسپروزوئیت ها آزاد می گردند . اسپروزوئیت ها وارد سلولهای پوششی روده شده و تبدیل به ترفوزوئیت می گردند . ترفوزوئیت ها در سلولهای پوششی روده تبدیل به شیزونت گردیده و در داخل آنها مروزوئیت ها انتشار می یابند بعد از آن به علت تکثیر بیش از حد مروزوئیت ها سلولهای پوششی آلوده و کثیف پاره گردیده و مروزوئیت ها آزاد می گردند . مروزوئیت های آزاد شده به سلولهای پوششی سالم یورش نموده و وارد آنان می شوند و مرحله مروگونی (Merogony) مجدداً تشکیل می گردد . تعداد دفعات تشکیل مروگونی و یا به عبارت دیگر نسلهای بعدی شیزونت ها برحسب ویژگیهای ژنیتیکی تک یاخته می باشد و می بایست تأکید نمائیم که در هر مدل ایمریا تعداد دفعات مروگونی معین می باشد . پس از طی مراحل مشخص و معلوم مروگونی ، مروزوئیت ها به ماکروگامونت و میکروگامونت تبدیل می شوند ماکروگامونت ها به ماکروگامت ها تبدیل می شوند و به تدریج رویش نموده ولی نشر نمی یابند میکروگامونت ها به میکروگامت ها تبدیل می شوند . میکروگامت ها انتشار یافته و هر کدام واجد دو تاژک می باشند و در نهایت ماکروگامت ها به وسیله میکروگامت ها بارور و پس از انجام فعالیت لقاح تخم یا این که زیگوت تشکیل می گردد آنگاه دیواره زیگوت یا تخم ضخیم گردیده و در باطن آن جمع سیتوپلاسمی تشکیل و به اواوسیست ها تبدیل می شوند . اواوسیست ها نارس و غیر هاگدار بوده و عفونی زا نیستند و همپا با مدفوع طیور به بیرون دفع می گردند در محیط خارج و در وضعیت مطلوب اواوسیست ها هاگدار شده و مهیا آلوده نمودن میزبان های مهم می شوند . 
- 
خیر جور ایمریا طیور را کثیف می نمایند و هر کدام از آنها در نقاط خاصی از دستگاه گوارش طیور 

 

شکل 
شماره 1- چرخه زندگی حقیقی جور های ایمریا اسپروزوئیت ها (A) خارج شدن از اسپروسیست ها در روده اسپروزوئیت ها سلولهای پوششی روده را آلوده و کثیف می نمایند و سطح مروگونی شروع می گردد .(B) مروزوئیت ها (شیزونت ها) بیرون می شوند و سلولهای پوششی مجاور را آلوده و کثیف می نمایند (به خواسته ادامه تراز مروگونی که تعداد دفعات آن بستگی به جور جور دارد) (C_D) پس از انجام دفعات چرخه مروگونی (مروزوئیت ها) تراز گامتوگونی استارت می گردد .(E) میگروگامت ها (F) و ماکروگامت ها ایجاد می شوند (G) میکروگامت های متحرک ماکروگامت های رسید ه را بارورمی کنند و تخم تشکیل می گردد .(H) اواوسیست ها ی سوای هاگ همراه با مدفوع دفع می گردند و در محفظه بیرون هاگدار گردیده و تشکیل اواوسیت های بدون نقص را می دهند . 

آسیاب میکسر
جایگزین 
می شوند و شامل مدل های شرح داده گردیده در پایین می باشند: - ایمریا اسروولینا (Eimeria acervulina) ، ایمریا برونتی (E .brunetti)، ایمریاهاگانی(E .hagani)، ایمریاماگزیما(E .maxima)، ایمریا می تیس(E .mitis)، ایمریا نکاتریکس(E .nacatrix)، ایمریا می واتی (E .mivati) 
ایمریا پرکُکس (E .precox) و ایمریا تنلا (E .tenella) 
- 
از این نه مدل تنها هفت گونه بیماریزا می باشند که دربرگیرنده : ایمریا نکاتریکس، ایمریابرونتی، ایمریاماگزیما، ایمریا می تیس، ایمریا آسروولینا، ایمریا پرکُکس و ایمریا تنلا می باشند . 
- جور های بیماریزا در عمده نقاط پخش می باشند و چه بسا قابلیت و امکان دارااست طیور یک گله در آن واحد به یک یا دو یا بیشتر از دسته های مزبور آلوده و کثیف بشوند . بنابراین خوبتر است بیماری تولید شده بوسیله جور های ایمریا را به یک مجموعه ای از بیماری های ناشی از ایمریا نامگذاری کنند . 
کوکسیدیوز 
طیور بر خلاف تعداد متعددی از دست اندرکاران بیماریزا، شدت و حدّت کوکسیدیوز در طیور سلامتی که از نظر ایمنی مشکلی نداشته باشند مستقیماً بستگی به ورود تعداد اواوسیست های عفونی زا دارد به عبارت دیگر هرگاه هزار ها اواوسیست عفونی توسط طیور خورده شوند علامت ها کلینیکی شدیدی پیدایش می نماید در حالی که خورده شدن صدها اواوسیست علائم کلینیکی مزمن و یا خفیف تولید می گردد . 
به این ترتیب با خورده شدن تعداد محدودی اواوسیست عفونی زا بیماری حادی ایجاد نمی شود و یا این که اینکه عفونت کاملاً محدود بوده و در اسرع وقت بدون پیدایش و ظهورعلائم کلنیکی طیور دچار بهبود می یابند بطور کلی شدّت و حدّت کوکسیدیوز در طیور به سه صورت ظاهر می گردد: 1- کوکسیدیوزی که با علامت ها کلینیکی به صورت اسهال خونی و در موردها نادری با مرگ صاحب خانه یار می باشد . 
2- کوکسیدیوزی که با علائم نسبتاً وخیم ظواهر می شود ولی به سرعت و در مدّت بازه زمانی کوتاه قابل اعتنا نمی باشد اما با اندک شدن وزن و عدم کارآیی غذای ما یحتاج و قلیل شدن تولید تخم مرغ در مرغهای تخم گذار همپا می باشد . 
3- کوکسیدیوزی که برخورد های بینابینی حادی در بین تک یاخته و میزبان حاصل نشده و دلایل قابل تشخیصی در صاحبخانه پیدایش نمی کند . 
- گروهی از محققین معتقدند که محدودیت مکان و تراکم طیور در یک مکان کوچک سبب ساز می شود که طیور در معرض تعداد زیادی اواوسیست های عفونی زا قرار گرفته و آلودگی به نحو قابل توجهی توسعه پیدا می نماید و برعکس در بین طیوری که محدودیتی از نظر جا و مکان نداشته باشند و بتوانند تقریبا به طور آزاد رشد پیدا نمایند امکان داراست در معرض حمله و حمله تعداد کمتری اواوسیست قرار گرفته شوند . از طرفی گروهی از محققین مشخّص نموده اند که هر اواوسیست خورده شده به وسیله صاحبخانه اساسی در طی گذر کرد هفت تا دوازده روز با انجام چرخه معاش تک یاخته در بدن میزبان و در بستر به صدها تا هزارها اواوسیست عفونی زا در بستر تبدیل شده و آماده آلودگی میزبانهای دیگر می شوند . وانگهی ایمریاها از نقطه لحاظ تکثیر و ازدیاد تک یاخته هایی میباشند که امکان دارد به خودی خویش با گسترش محدودی هم پا باشند و عفونت مربوط به این تک یاخته می تواند به تیتر عفونت مزمن در حیث گرفته شود . در هر درحال حاضر خصوصیت مزمن بودن ایمریا در اثر عفونت مجدد حاصله از چرخه زندگی اواوسیست ها در بستر حاصل می شود و هرگاه از استمرار چرخه اواوسیست ها ممانعت به فعالیت آید نهایتاً با انقطاع چرخه معاش تک یاخته در سطح غیر جنسی، نشر و تولید اواوسیست های عفونی زا هم جدا می گردد بدین ترتیب در عفونت ایجاد گردیده با تعداد کمی اواوسیست به خودی خود گسترش بیماری محدود می گردد چون اقبال کمتری برای دوام چرخه محدود اواوسیست ها وجود دارد البته برعکس هرگاه دُز اواوسیستی که به صاحب خانه حمله می آورند تعداد زیادی باشد شانس بیشتری برای دوام چرخه اواوسیست ها فی مابین میزبان و بستر وجود داشته و عفونت های مجدد می توانند در تغییر و تحول موقعیت بیماری نقش مؤثّری داشته باشند از طرف دیگر محققین گزارش کرده اند که عفونت با ایمریا تأثیر سوئی در روی سیستم ایمنی داشته و در واقع از عمل سیستم ایمنی خودداری می کند که این خویش منجر می شود که سیستم دفاعی طیور نتواند در مقابل یورش سایر عامل ها بیماریزا حتی بقیه سویه ها و نوع های ایمریا به نحو قابل قبولی مقاومت کند و لحاظ به این که ایمنی متقابل دربین مدل های ایمریا وجود ندارد براین اساس امکان دارد در یک جایگاه یا راءس رویش طیور، شیوع به طور همزمان عفونت های متفاوت مربوط به بقیه جور های ایمریا را نیز داشته باشیم . 

مرجع مقالات رسمی دام و طیور...